Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının hüquqi tərkibi və onun məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilməsinin xüsusiyyətləri

İctimai qaydanın pozulması, cəmiyyətə açıq hörmətsizlik və sübutetmə standartları kontekstində

Müəllif: Qocayev Ramil Arif oğlu

Açar sözlər: xırda xuliqanlıq, inzibati xəta, ictimai qayda, cəmiyyətə açıq hörmətsizlik, inzibati xəta tərkibi, təqsirsizlik prezumpsiyası, sübutetmə, məhkəmə nəzarəti, polis fəaliyyəti, ictimai nəzarət.

Annotasiya

Məqalədə Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş xırda xuliqanlıq inzibati xətasının hüquqi mahiyyəti, tərkib əlamətləri və məhkəmə təcrübəsində tətbiqi məsələləri araşdırılır. Xüsusilə ictimai qaydanın pozulması və cəmiyyətə açıq hörmətsizlik ifadə edən hərəkətlərin hüquqi məzmunu, inzibati xəta tərkibinin obyektiv və subyektiv əlamətləri, sübutların qiymətləndirilməsi və məhkəmə qərarlarının əsaslandırılması məsələlərinə diqqət yetirilir.

Məqalədə vurğulanır ki, şəxsin davranışının ümumi şəkildə kobud, arzuolunmaz və ya mübahisəli hesab edilməsi inzibati məsuliyyət üçün kifayət deyil. Şəxsin konkret hərəkətləri müəyyən edilməli, həmin hərəkətlərin qanunda nəzərdə tutulan əlamətlərə uyğunluğu sübutlarla əsaslandırılmalıdır.

Tədqiqat çərçivəsində Gəncə şəhərində baş vermiş konkret inzibati iş üzrə məhkəmə təcrübəsi də təhlil olunur. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarının apellyasiya qaydasında ləğv edilməsi və inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam verilməsi nümunəsində hüquqi müəyyənlik, sübutların hərtərəfli qiymətləndirilməsi və məhkəmə nəzarətinin əhəmiyyəti göstərilir.

Giriş

İnzibati məsuliyyətin tətbiqi dövlətin hüquq-mühafizə və ictimai qaydanın qorunması funksiyalarının həyata keçirilməsinin mühüm vasitələrindən biridir. Bununla belə, inzibati məsuliyyətin tətbiqi yalnız qanunla müəyyən edilmiş hüquqi əsaslar mövcud olduqda mümkündür.

Xırda xuliqanlıq inzibati xətası ictimai qayda əleyhinə yönəlmiş hüquqpozmalar sırasında xüsusi yer tutur. Bu hüquqpozmanın düzgün tövsif edilməsi ictimai qaydanın qorunması ilə yanaşı, şəxsin hüquq və azadlıqlarının əsassız məhdudlaşdırılmasının qarşısının alınması baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510.1-ci maddəsi xırda xuliqanlığı ictimai qaydanı pozan, cəmiyyətə açıqca hörmətsizlik ifadə edən, lakin fiziki şəxslər üzərində zor tətbiq olunması və ya belə zorun tətbiq edilməsi hədəsi, yaxud özgənin əmlakının məhv edilməsi və ya zədələnməsi ilə müşayiət edilməyən hərəkətlər kimi müəyyən edir.

Normanın məzmunundan göründüyü kimi, xırda xuliqanlıq tərkibinin mövcudluğu üçün şəxsin davranışında yalnız ümumi qaydalara zidd hərəkətin olması deyil, ictimai qaydanın pozulması və cəmiyyətə açıq hörmətsizliyin ifadə edilməsi kimi hüquqi əlamətlərin də müəyyən olunması tələb edilir.

Bu baxımdan, 510.1-ci maddənin tətbiqi zamanı hüquqpozmanın hər bir əlamətinin ayrıca müəyyənləşdirilməsi və sübutlarla əsaslandırılması zəruridir.

1. Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının hüquqi mahiyyəti

Xırda xuliqanlıq Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 38-ci fəslində – ictimai qayda, ictimai təhlükəsizlik və ictimai mənəviyyat əleyhinə olan inzibati xətalar sırasında yerləşdirilmişdir.

Bu hal hüquqpozmanın əsas hüquqi obyektinin ictimai qayda ilə bağlı olduğunu göstərir.

İctimai qayda dedikdə, cəmiyyətdə insanların birgə yaşayışını, qarşılıqlı münasibətlərini və ictimai yerlərdə davranışını tənzimləyən, qanunvericilik, ümumi qəbul edilmiş davranış qaydaları və sosial normalarla formalaşan münasibətlər sistemi başa düşülür.

Lakin ictimai qaydanın qorunması məqsədi hər hansı mübahisənin, narazılığın, fikir ayrılığının və ya qarşıdurmanın avtomatik olaraq xırda xuliqanlıq kimi qiymətləndirilməsinə əsas vermir.

İnzibati məsuliyyətin tətbiqi üçün müvafiq davranışın məhz 510.1-ci maddənin dispozisiyasında nəzərdə tutulmuş hüquqi əlamətlərə uyğun olması müəyyən edilməlidir.

Beləliklə, hüquqi qiymətləndirmənin əsasını şəxsin davranışına verilən subyektiv xarakteristika deyil, müəyyən edilmiş konkret faktlar təşkil etməlidir.

2. Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının obyektiv tərəfi

İnzibati xəta tərkibinin mühüm elementlərindən biri obyektiv tərəfdir.

Obyektiv tərəf hüquqpozmanın xarici ifadəsini, yəni şəxsin hansı hərəkəti və ya hərəkətsizliyi ilə qanunla qorunan ictimai münasibətlərə müdaxilə etdiyini xarakterizə edir.

İXM-in 510.1-ci maddəsinin məzmununa əsasən, xırda xuliqanlığın obyektiv tərəfinin müəyyən edilməsi üçün aşağıdakı hüquqi hallar araşdırılmalıdır:

Birincisi, konkret hərəkətin mövcudluğu.

Şəxsin hansı hərəkəti etdiyi, hansı sözləri işlətdiyi, hansı davranış nümayiş etdirdiyi və hadisənin hansı şəraitdə baş verdiyi müəyyən edilməlidir.

Məhkəmə qərarında yalnız şəxsin kobud, aqressiv və ya qeyri-etik davrandığının qeyd edilməsi hüquqi baxımdan kifayət qədər konkretləşdirmə hesab edilə bilməz.

Çünki belə ümumi ifadələr şəxsin davranışının hüquqi məzmununu və onun qanunda nəzərdə tutulan əlamətlərə uyğunluğunu özlüyündə açıqlamır.

İkincisi, ictimai qaydanın pozulması.

Şəxsin hərəkətinin hansı ictimai münasibətlərə müdaxilə etdiyi və ictimai qaydanın pozulmasının nədə ifadə olunduğu göstərilməlidir.

Burada yalnız hadisənin ictimai yerdə baş verməsi ilə kifayətlənmək olmaz. Hadisənin baş verdiyi yer və ictimai qaydanın faktiki pozulması fərqli hüquqi məsələlərdir.

Məsələn, küçədə baş vermiş mübahisə, polis əməkdaşı ilə fikir ayrılığı və ya vətəndaşın öz narazılığını bildirməsi yalnız baş verdiyi yerə görə xırda xuliqanlıq hesab edilə bilməz.

Üçüncüsü, cəmiyyətə açıq hörmətsizliyin ifadə olunması.

510.1-ci maddənin əsas əlamətlərindən biri cəmiyyətə açıq hörmətsizlik ifadə edən hərəkətin mövcudluğudur.

Bu əlamət şəxsin konkret davranışı, həmin davranışın məzmunu, istiqaməti və hadisənin ümumi şəraiti əsasında qiymətləndirilməlidir.

Şəxsin dövlət orqanının əməkdaşı ilə mübahisə etməsi, onun hərəkətlərinə etiraz bildirməsi və ya fəaliyyətini tənqid etməsi özlüyündə cəmiyyətə açıq hörmətsizlik əlamətini yaratmır.

Bununla belə, mübahisənin iştirakçılarından birinin polis əməkdaşı olması digər şəxsin mümkün hüquqazidd davranışını avtomatik istisna etmir. Əsas məsələ konkret hərəkətin qanunda göstərilən əlamətlərə uyğunluğudur.

Dördüncüsü, normada nəzərdə tutulmuş istisnaedici əlamətlərin olmaması.

510.1-ci maddə fiziki şəxslər üzərində zor tətbiq olunması və ya belə zorun tətbiq edilməsi hədəsi, yaxud özgənin əmlakının məhv edilməsi və ya zədələnməsi ilə müşayiət edilməyən hərəkətlərə aiddir.

Bu əlamətlərin mövcud olduğu hallarda əməlin digər hüquqi normalar baxımından qiymətləndirilməsi zərurəti yarana bilər.

Beləliklə, 510.1-ci maddənin obyektiv tərəfinin müəyyən edilməsi zamanı yalnız davranışın zahiri görünüşü deyil, onun hüquqi mahiyyəti və qanunda nəzərdə tutulmuş bütün əlamətləri araşdırılmalıdır.

3. Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının obyekti və subyekti

İnzibati xəta tərkibinin obyektini ictimai qaydanın qorunması ilə bağlı ictimai münasibətlər təşkil edir.

Bu münasibətlər insanların ictimai yerlərdə təhlükəsiz və normal davranışını, qarşılıqlı hörmətini və birgəyaşayış qaydalarının qorunmasını təmin edir.

İnzibati xətanın subyekti isə qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış və inzibati məsuliyyət daşımaq qabiliyyətinə malik fiziki şəxsdir.

İXM-in ümumi müddəalarına uyğun olaraq, inzibati məsuliyyətin tətbiqi üçün şəxsin yalnız hadisədə iştirak etməsi deyil, konkret inzibati xətanı törətməkdə təqsirli olması da müəyyən edilməlidir.

Şəxsin hadisə yerində olması, polis əməkdaşları ilə ünsiyyətdə olması və ya mübahisənin iştirakçısı olması onu avtomatik olaraq inzibati xəta törətmiş şəxsə çevirmir.

4. Xırda xuliqanlığın subyektiv tərəfi və təqsir məsələsi

Subyektiv tərəf şəxsin törətdiyi əmələ və onun nəticələrinə psixi münasibətini xarakterizə edir.

İnzibati məsuliyyətin əsas şərtlərindən biri şəxsin təqsirinin müəyyən edilməsidir.

İXM-in 3-cü maddəsinə əsasən, yalnız inzibati xəta törətməkdə təqsirli hesab edilən və inzibati xəta tərkibinin digər əlamətlərini daşıyan əməli törətmiş şəxs məsuliyyətə cəlb oluna bilər.

Məcəllənin 8-ci maddəsində təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipi təsbit edilmişdir.

Bu prinsipə görə, şəxsin təqsiri qanunla müəyyən edilmiş qaydada sübuta yetirilmədikdə, o, təqsirsiz hesab edilir.

Xırda xuliqanlıq işlərində şəxsin hərəkətinin xarakteri, davranışının məqsədi, hadisənin yaranma səbəbləri və ümumi şərait birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Xüsusilə, şəxsin öz hüquqlarını müdafiə etmək, dövlət orqanının hərəkətlərinə etiraz bildirmək və ya hüquqazidd hesab etdiyi davranış barədə narazılığını ifadə etmək məqsədilə hərəkət etməsi ilə ictimai qaydanı pozmağa və cəmiyyətə açıq hörmətsizlik nümayiş etdirməyə yönəlmiş davranış arasında fərq qoyulmalıdır.

Belə fərqin müəyyən edilməsi üçün şəxsin davranışının konkret məzmunu və işin faktiki halları araşdırılmalıdır.

5. İctimai yer anlayışı və ictimai qaydanın pozulmasının fərqləndirilməsi

Xırda xuliqanlıq işlərində tez-tez rast gəlinən hüquqi problemlərdən biri hadisənin ictimai yerdə baş verməsinin hüquqpozmanın tərkibinin mövcudluğu ilə eyniləşdirilməsidir.

Halbuki ictimai yer hadisənin baş verdiyi məkanı, ictimai qaydanın pozulması isə şəxsin davranışının hüquqi xarakterini ifadə edir.

Bu iki anlayış eyni məna daşımır.

Hər hansı mübahisənin küçədə, meydanda, inzibati binanın qarşısında və ya digər ictimai məkanda baş verməsi həmin davranışın avtomatik olaraq xırda xuliqanlıq hesab edilməsinə əsas vermir.

Məhkəmə aşağıdakı məsələləri araşdırmalıdır:

• Şəxs konkret olaraq hansı hərəkətləri etmişdir?
• Həmin hərəkətlər ictimai qaydanın hansı elementini pozmuşdur?
• Davranışın cəmiyyətə açıq hörmətsizlik ifadə etməsi nədə təzahür etmişdir?
• Hadisənin digər iştirakçılarının davranışı və mübahisənin yaranma səbəbləri nədən ibarət olmuşdur?
• İrəli sürülmüş ittiham hansı sübutlarla təsdiqlənir?

Bu suallar cavablandırılmadan yalnız hadisənin ictimai yerdə baş verməsinə istinad edilməsi hüquqi tövsif üçün yetərli hesab edilə bilməz.

6. Polis əməkdaşları ilə mübahisə və ictimai nəzarət barədə bəyanatın hüquqi qiymətləndirilməsi

Xırda xuliqanlıq işlərində xüsusi diqqət tələb edən məsələlərdən biri vətəndaşın polis əməkdaşları ilə münasibətləri və onların fəaliyyəti barədə fikirlərini ifadə etməsidir.

Polis əməkdaşının dövlət hakimiyyətinin nümayəndəsi olması və ictimai qaydanın qorunması funksiyasını həyata keçirməsi onunla yaranan hər bir mübahisənin avtomatik olaraq xırda xuliqanlıq kimi qiymətləndirilməsi üçün əsas yaratmır.

Vətəndaşın polis əməkdaşının hərəkətlərinə etiraz etməsi, onun fəaliyyətini tənqid etməsi, davranışının qanuniliyini şübhə altına alması və ya ictimai nəzarət həyata keçirmək niyyətini bildirməsi özlüyündə İXM-in 510.1-ci maddəsinin tərkibini yaratmır.

Eyni zamanda, ictimai nəzarət barədə bəyanat şəxsin hər hansı qanunsuz hərəkətinə hüquqi bəraət qazandırmır. Əgər belə bəyanatla yanaşı, qanunda nəzərdə tutulmuş hüquqpozma əlamətlərini təşkil edən konkret hərəkətlər törədilibsə, onlar ayrıca hüquqi qiymətləndirilməlidir.

Burada əsas meyar şəxsin polis əməkdaşına qarşı hansı münasibət nümayiş etdirməsi deyil, onun konkret davranışının qanunun tələblərinə uyğun olub-olmamasıdır.

Xüsusilə, polis əməkdaşlarına qarşı kobud rəftar edilməsi barədə ümumi iddia irəli sürüldükdə, həmin kobud rəftarın hansı konkret sözlərdə və ya hərəkətlərdə ifadə olunduğu göstərilməlidir.

Əks halda, hüquqi tövsif faktların araşdırılmasına deyil, ümumi xarakterli subyektiv qiymətləndirməyə əsaslanmış olar.

7. Sübutetmə və sübutların qiymətləndirilməsi

İnzibati xəta haqqında işlər üzrə sübutetmə hüquqi məsuliyyətin qanuni və əsaslı tətbiqinin əsas təminatlarından biridir.

İXM-in 75-ci maddəsinə əsasən, inzibati xəta haqqında iş üzrə inzibati xəta hadisəsi, onu törətmiş şəxs, şəxsin təqsiri və işin düzgün həlli üçün əhəmiyyətli olan digər hallar müəyyən edilməlidir.

Məcəllənin 76-cı maddəsi inzibati xəta haqqında iş üzrə sübutların anlayışını və növlərini müəyyən edir.

Sübutlar sırasında şəxsin və şahidlərin izahatları, maddi sübutlar, sənədlər, xüsusi texniki vasitələrin göstəriciləri, ekspert rəyləri və inzibati xəta haqqında protokol da nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, qanuna zidd olaraq əldə edilmiş sübutlardan istifadə edilməsinə yol verilmir.

İXM-in 84-cü maddəsinin tələbinə görə, hakim sübutları işin bütün hallarının məcmusunun hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırılması əsasında qiymətləndirir. Heç bir sübutun qabaqcadan müəyyən edilmiş qüvvəsi yoxdur.

Bu müddəa inzibati xəta işlərində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Belə ki, inzibati xəta haqqında protokolun tərtib edilməsi həmin protokolda göstərilən bütün faktların avtomatik olaraq sübuta yetirilməsi demək deyildir.

Eyni qaydada, polis əməkdaşlarının izahatları da digər sübutlardan üstün və əvvəlcədən müəyyən edilmiş hüquqi qüvvəyə malik deyil.

Onların məzmunu digər materiallarla birlikdə qiymətləndirilməli, mümkün ziddiyyətlər araşdırılmalı və nəticə əsaslandırılmalıdır.

Xüsusilə aşağıdakı sübut mənbələrinin araşdırılması əhəmiyyətlidir:

• Polis əməkdaşlarının xidməti videoregistratorlarının qeydləri;
• Xidməti avtomobillərin videoregistratorlarının görüntüləri;
• Hadisə yerində yerləşən müşahidə kameralarının qeydləri;
• Hadisə şahidlərinin izahatları;
• Şəxsin öz izahatları və təqdim etdiyi materiallar;
• Hadisənin başvermə ardıcıllığını müəyyən etməyə imkan verən digər sənədlər.

Bu materialların mövcud olduğu hallarda onların iş üzrə əhəmiyyəti qiymətləndirilməlidir.

Bununla belə, videoyazının olmaması özlüyündə hüquqpozmanın baş vermədiyini sübut etmir. Əsas məsələ bütün mümkün və qanuni sübutların məcmu şəkildə qiymətləndirilməsidir.

8. Ali Məhkəmə Plenumunun qərarının hüquqi əhəmiyyəti

Xuliqanlıq əməllərinin hüquqi qiymətləndirilməsi baxımından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 23 mart 2004-cü il tarixli, 1 nömrəli «Xuliqanlıq işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında» qərarı əhəmiyyətli hüquqi mənbədir.

Həmin qərarda ictimai qaydanın məzmunu, cəmiyyətə açıq hörmətsizlik və xuliqanlıq əməllərinin digər hüquqazidd davranışlardan fərqləndirilməsi ilə bağlı hüquqi yanaşmalar əksini tapmışdır.

Plenumun qərarında ictimai qayda cəmiyyətdə insanlar arasında formalaşmış qarşılıqlı davranış və birgəyaşayış qaydaları sistemi kimi izah edilir.

Qərarın müddəaları xuliqanlıq əməllərinin qiymətləndirilməsində davranışın xarakterinin, motivinin və konkret şəraitin araşdırılmasının əhəmiyyətini göstərir.

Bununla yanaşı, həmin qərarın qəbul edildiyi dövrdə qüvvədə olmuş qanunvericiliklə hazırkı hüquqi tənzimləmə arasında fərqlər nəzərə alınmalıdır.

Belə ki, 2004-cü il tarixli Plenum qərarında əvvəlki İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 296-cı maddəsinə istinad edilmişdir. Hazırda xırda xuliqanlıq Azərbaycan Respublikasının qüvvədə olan İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510.1-ci maddəsi ilə tənzimlənir.

Ona görə də Plenum qərarının müddəaları tətbiq edilərkən qüvvədə olan qanunvericiliyin məzmunu və inzibati xəta ilə cinayət əməli arasındakı hüquqi fərqlər nəzərə alınmalıdır.

9. Konkret məhkəmə işi üzrə hüquqi təhlil

Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının tətbiqi ilə bağlı məsələləri daha aydın göstərmək üçün Gəncə şəhərində baxılmış konkret inzibati iş diqqətəlayiqdir.

Gəncə Şəhər Məhkəməsinin 10 avqust 2026-cı il tarixli, 3(5-121)-3062/2026 nömrəli qərarı ilə vətəndaş Qocayev Ramil Arif oğlu Azərbaycan Respublikası İXM-in 510.1-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş inzibati xətanı törətməkdə təqsirli bilinmiş və barəsində 50 manat məbləğində inzibati cərimə tətbiq edilmişdir.

Birinci instansiya məhkəməsinin qərarında vətəndaşın polis əməkdaşlarına onların fəaliyyətinə ictimai nəzarət həyata keçirəcəyini bildirməsi, habelə polis əməkdaşlarına qarşı kobud rəftar etməsi barədə məlumatlara istinad olunmuşdur.

Lakin bu halların hüquqi baxımdan qiymətləndirilməsi zamanı əsas məsələ həmin davranışların 510.1-ci maddənin tərkib əlamətlərini təşkil edib-etməməsi olmuşdur.

Mübahisənin mahiyyəti vətəndaşın polis əməkdaşları ilə fikir ayrılığı yaşaması faktının özü deyil, onun konkret hərəkətlərinin xırda xuliqanlıq kimi tövsif edilməsi üçün kifayət qədər hüquqi əsasların mövcud olub-olmaması ilə bağlı idi.

Apellyasiya şikayətində, xüsusilə, aşağıdakı məsələlərə diqqət yetirilmişdir:

1. Vətəndaşın hansı konkret sözləri işlətməsi və hansı hərəkətləri etməsi lazımi qaydada müəyyən edilməmişdir.
2. Kobud davranış barədə ümumi ifadə konkret faktlarla əsaslandırılmamışdır.
3. İctimai qaydanın hansı konkret hərəkətlə pozulduğu və cəmiyyətə açıq hörmətsizliyin nədə ifadə olunduğu aydınlaşdırılmamışdır.
4. Polis əməkdaşlarının izahatları ilə yanaşı, digər sübutların mövcudluğu və onların hüquqi əhəmiyyəti araşdırılmalı idi.
5. Şəxsin inzibati qaydada tutulması faktı özlüyündə onun inzibati xəta törətməsinin sübutu hesab edilə bilməz.

Gəncə Apellyasiya Məhkəməsi apellyasiya şikayətini təmin etmiş, birinci instansiya məhkəməsinin 10 avqust 2026-cı il tarixli qərarını ləğv etmiş və inzibati xəta haqqında iş üzrə icraata xitam vermişdir.

Bu işin hüquqi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, inzibati məsuliyyətin tətbiqi zamanı şəxsin davranışına verilən ümumi qiymət konkret hüquqpozma əlamətlərinin müəyyən edilməsini əvəz edə bilməz.

Xüsusilə, polis əməkdaşlarının fəaliyyətinə ictimai nəzarət həyata keçirmək niyyətinin bildirilməsi ilə ictimai qaydanın pozulması arasında avtomatik hüquqi əlaqə mövcud deyil.

Belə əlaqənin mövcudluğu yalnız konkret hərəkətlər və onların qanunda nəzərdə tutulmuş əlamətlərə uyğunluğu sübuta yetirildikdə qəbul edilə bilər.

10. Məhkəmə qərarlarının əsaslandırılması və hüquqi müəyyənlik

İnzibati xəta haqqında işlərə baxılarkən məhkəmənin əsas vəzifələrindən biri müəyyən edilmiş faktlarla tətbiq edilən hüquq norması arasında məntiqi və hüquqi əlaqəni göstərməkdir.

Məhkəmə qərarında yalnız şəxsin təqsirli hesab edilməsi barədə nəticə göstərilməməli, həmin nəticənin hansı sübutlara və hansı hüquqi əsaslara söykəndiyi də açıqlanmalıdır.

Xüsusilə 510.1-ci maddənin tətbiqi zamanı məhkəmə aşağıdakı məsələlərə aydınlıq gətirməlidir:

              Şəxsin konkret hərəkəti nədən ibarət olmuşdur?

              Həmin hərəkət ictimai qaydanı necə pozmuşdur?

              Cəmiyyətə açıq hörmətsizlik hansı formada ifadə olunmuşdur?

              Şəxsin təqsiri hansı sübutlarla təsdiq edilmişdir?

                        Müdafiə tərəfinin mühüm etirazları hansı səbəblərdən qəbul və ya rədd edilmişdir?

Bu sualların cavablandırılması məhkəmə qərarının əsaslılığını təmin etməklə yanaşı, apellyasiya instansiyası tərəfindən onun qanuniliyinin və əsaslılığının yoxlanılmasına da imkan yaradır.

Əgər qərarda yalnız «kobud davranış», «ictimai qaydanın pozulması» və ya «cəmiyyətə hörmətsizlik» kimi ümumi ifadələrdən istifadə edilirsə, lakin onların hansı konkret faktlarla təsdiq olunduğu göstərilmirsə, belə yanaşma hüquqi müəyyənlik və əsaslandırılmış qərar tələbləri baxımından ciddi suallar yaradır.

Nəticə

Aparılmış hüquqi təhlil göstərir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 510.1-ci maddəsi üzrə inzibati məsuliyyətin tətbiqi üçün şəxsin davranışında qanunla müəyyən edilmiş hüquqi əlamətlərin mövcudluğu sübuta yetirilməlidir.

Xırda xuliqanlıq inzibati xətasının hüquqi tərkibi yalnız şəxsin ictimai yerdə olması, mübahisədə iştirak etməsi, polis əməkdaşları ilə fikir ayrılığı yaşaması və ya davranışının kobud hesab edilməsi ilə müəyyən edilə bilməz.

Hüquqi tövsif zamanı konkret hərəkət, ictimai qaydanın pozulması, cəmiyyətə açıq hörmətsizliyin ifadə olunması və şəxsin təqsiri birlikdə araşdırılmalıdır.

Eyni zamanda, inzibati xəta haqqında iş üzrə sübutlar hərtərəfli, tam və obyektiv qiymətləndirilməli, heç bir sübuta əvvəlcədən müəyyən edilmiş üstünlük verilməməlidir.

Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin təhlil edilən iş üzrə birinci instansiya qərarını ləğv etməsi və icraata xitam verməsi konkret faktların müəyyən edilməsinin, sübutların qiymətləndirilməsinin və məhkəmə qərarlarının əsaslandırılmasının əhəmiyyətini nümayiş etdirir.

Nəticə etibarilə, xırda xuliqanlıqla bağlı inzibati işlərdə əsas hüquqi prinsip ondan ibarətdir ki, şəxsin davranışına verilən subyektiv qiymət qanunla müəyyən edilmiş inzibati xəta tərkibinin sübut edilməsini əvəz edə bilməz. İnzibati məsuliyyət yalnız konkret faktlara, mötəbər sübutlara və qanunun düzgün tətbiqinə əsaslanmalıdır.

İstifadə olunmuş normativ-hüquqi aktlar və mənbələr

1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası.
2. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsi, 29 dekabr 2015-ci il tarixli, 96-VQ nömrəli Qanun.
3. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 3, 4, 8, 75, 76, 84 və 510.1-ci maddələri.
4. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 23 mart 2004-cü il tarixli, 1 nömrəli «Xuliqanlıq işləri üzrə məhkəmə təcrübəsi haqqında» Qərarı.
5. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında 26 yanvar 2026-cı il tarixli Qanun.
6. Gəncə Şəhər Məhkəməsinin 10 avqust 2026-cı il tarixli, 3(5-121)-3062/2026 nömrəli qərarı və həmin iş üzrə apellyasiya məhkəmə aktı.